Otwieramy rekrutację do IX edycji projektu “UTW dla społeczności”

Zapraszamy uniwersytety trzeciego wieku z całej Polski. Zgłoszenia do IX edycji projektu przyjmujemy do 9 listopada 2021 roku.

Celem projektu „UTW dla społeczności” jest wsparcie uniwersytetów trzeciego wieku zainteresowanych rozwijaniem wolontariatu osób starszych i działaniami na rzecz lokalnych społeczności. Formuła projektu jest przyjazna dla organizacji i osób, które nie mają dużego doświadczenia w przygotowywaniu i realizacji projektów. Wsparcie ma charakter zindywidualizowany, dopasowany do potrzeb poszczególnych UTW.

Działania grup wolontariatu w strukturach uniwersytetów trzeciego wieku wspieramy:


• poprzez konsultacje i pomoc w opracowaniu pomysłów na działanie grupy wolontariatu, warsztaty wzmacniające kompetencje osób realizujących projekt oraz poprzez wsparcie i konsultacje z opiekunem oraz zespołem Programu na wszystkich etapach realizacji projektów,
• finansowo: przyznajemy mikrogranty (w wysokości 2000 złotych) na realizację działania grup wolontariatu pod opieką trenerów, ponadto finansujemy udział uczestników w cyklu warsztatów i wizyty trenerów – animatorów kultury z Sieci Latających Animatorów Kultury (realizacja warsztatu dla uczestników projektu, wsparcie prowadzonych działań lub ewaluacja).

Program ma charakter ogólnopolski. Działania grup wolontariatu w ramach UTW powinny być realizowane na terenie Polski i mieć wymiar lokalny – obszarem ich realizacji powinna być jedna lub kilka wybranych społeczności. Jako jedną społeczność należy traktować (w zależności od specyfiki danego UTW): dzielnicę, miasto, wieś lub gminę.

Zapoznaj się z Regulaminem uczestnictwa w projekcie “UTW dla społeczności”

Zgłoś się!

Badanie „ZOOM na UTW w czasach pandemii”

Badanie „ZOOM na UTW w czasach pandemii” zostało zrealizowane z inicjatywy Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę” i Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności, które postanowiły poznać sytuację środowiska UTW w tej wyjątkowej sytuacji, by móc lepiej planować działania wobec tych grup, w zgodzie z ich potrzebami i aktualną kondycją.

Przeprowadzone badanie wiąże się także z potrzebą dostosowania projektu „UTW dla społeczności” do nowych warunków. W anonimowym badaniu realizowanym latem 2021 r. wzięło udział 10 liderek i 10 słuchaczek z różniących się organizacyjnie UTW z całej Polski. Raport składa się z dwóch części: pierwsza przedstawia poglądy liderek, druga – grona słuchaczek. W badaniu wzięły udziały tylko kobiety, co nie było elementem zamierzonym, odzwierciedla jedynie strukturę płci w UTW.

Analizie poddano następujące problemy:

  • samopoczucie liderek i słuchaczek
  • kondycję i dobrostan wspólnoty słuchaczy
  • funkcjonowanie i ofertę edukacyjną UTW
  • działania samopomocowe w środowisku
  • sytuację finansową (możliwości pozyskiwania środków oraz składek)
  • relacje z otoczeniem społecznym
  • wizje przyszłego rozwoju i przeobrażeń UTW

Wyniki części badania przeprowadzonego wśród liderek pokazują m.in., że:

  • samopoczucie liderek jest wynikiem przyjętych sposobów na adaptację do sytuacji pandemicznej oraz poczucia odpowiedzialności za „swoich” ludzi, jak i „zarządzania” własnymi obawami;
  • narzędziem do kontaktu ze słuchaczkami i słuchaczami bardzo często był telefon, niektóre środowiska korzystały z własnych stron internetowych, by tam zamieszczać ważne informacje dotyczące dostępnych aktywności na danym terenie, w nielicznych badanych UTW korzystano z zorganizowanych zajęć zdalnych;
  • liderki mierzą się w wyzwaniami takimi jak: odzyskanie grupy słuchaczek i słuchaczy, którzy zrezygnowali z kontaktu i pozostają w izolacji, wypracowanie pomysłów na zagospodarowanie i ofertę/wsparcie dla słuchaczy w IV wieku oraz podtrzymanie atrakcyjności dla oferty młodych seniorów.

Z kolei wyniki części badania przeprowadzonego wśród słuchaczek dotyczą m.in. zagadnień takich jak:

  • odczucie redukcji świata społecznego (skupienie na sobie), poszukiwanie sposobów radzenia sobie ze strachem związanym z próbami powrotu do kontaktów twarzą w twarz;
  • ogromna tęsknota za działaniami bezpośrednimi i potrzeba takich działań, uświadomienie sobie roli, jaką wspólnota rówieśnicza pełni w życiu starszych dorosłych osób, stająca się w wielu przypadkach coraz ważniejszym elementem sieci społecznej.

Pełna wersja raportu dostępna jest TUTAJ

Zapraszamy do lektury oraz do uczestnictwa w IX edycji projektu „UTW dla społeczności”, który został dostosowany do nowej sytuacji i nowych potrzeb słuchaczy UTW. Na zgłoszenia czekamy do 9 listopada. Wszelkie potrzebne informacje znajdują się na UTW dla społeczności » Rekrutacja (utwdlaspolecznosci.pl)

Organizacje seniorskie w dobie pandemii– stan obecny i wyzwania na przyszłość

We wrześniu, w Krakowie odbyła się ogólnopolska konferencja edukacyjna “Organizacje seniorskie w dobie pandemii – stan obecny i wyzwania na przyszłość”, organizowana przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszenia Uniwersytetów Trzeciego Wieku w ramach projektu „Wspólne działanie – skuteczne partycypowanie”.

Program wydarzenia obejmował m.in. prezentację Magdaleny Rosochackiej-Gmitrzak – gerontolożki społecznej, adiunkt ISNS UW i członkini zarządu Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę” na temat badania „ZOOM na UTW w pandemii COVID-19”, które przeprowadziliśmy w czerwcu-lipcu 2021 (RAPORT Z BADANIA) .

Po prezentacji raportu odbyła się dyskusja. Uczestnicy wypowiadali się, na ile wyniki pokrywają się z ich doświadczeniami oraz wymieniali się rekomendacjami dotyczącymi nowych wyzwań dla środowisk UTW.

@https://www.facebook.com/federacjautw/photos

Najbardziej palącym wyzwaniem dla uniwersytetów trzeciego wieku w dużych miastach okazał się masowy odpływ słuchaczy w przeciwieństwie do małych miejscowości, gdzie zainteresowanych ofertą UTW słuchaczy jest więcej niż miejsc. Jednak zarówno jedni, jak i drudzy stają przed tym samym wyzwaniem, jakim jest dostosowanie oferty do rosnącej liczby słuchaczy w IV wieku.

W wieku senioralnym spotykają się dwa pokolenia o różnych potencjałach, potrzebach i ograniczeniach. Uniwersytety trzeciego wieku powinny stać się instytucjami, które uruchamiają potencjały obu tych grup, odpowiadając na ich potrzeby i znosząc ograniczenia dla obu pokoleń. Z takim podejściem liderzy UTW chcą podejmować przyszłe działania i tworzyć nowe oferty. Szczególnie ważne wydaje się to w kontekście podnoszenia kompetencji cyfrowych. Czas pandemii pokazał, jak ważne są one do funkcjonowania w obecnej rzeczywistości społecznej. To umiejętności korzystania z technologii (tempo ich zdobywania i stopień zaawansowania) najdobitniej pokazały się różnice międzypokoleniowe wśród seniorów.

Więcej w raporcie: TUTAJ

@https://www.facebook.com/federacjautw/photos

Inicjatywy UTW: zamień EGO na EKO

W podwarszawskim Piasecznie wolontariuszki zorganizowały zbiórkę recyklingowych materiałów, a potem razem szyły torby i woreczki na zakupy.

W podwarszawskim Piasecznie wolontariuszki zorganizowały zbiórkę recyklingowych materiałów, a potem razem szyły torby i woreczki na zakupy. Na koniec zrobiły pokaz szycia w centrum miasta i rozdawały swoje wyroby mieszkańcom. Zobaczcie, ile mają energii i jak doskonale się przy tym bawiły. Będą działać dalej jako grupa Eko Babki!

Zobacz więcej zdjęć: TUTAJ

Wokół książek

Mimo pandemicznych ograniczeń wolontariuszki i wolontariusze z Parzęczewa zrobili mnóstwo! Było czytanie dzieciom bajek, teatr i warsztaty robienia papieru czerpanego. Jednak to akcja „Pożycz – przeczytaj – przynieś z powrotem” poprzedzona przygotowaniem kolorowych stanowisk do wymiany książek zaangażowała najwięcej osób z wielu środowisk i różne miejskie instytucje. Zobaczcie pomysł na to, jak zachęcić dzieci, by sięgnęły po książkę, a jednocześnie świetny sposób na zbudowanie międzypokoleniowej społeczności!

Ocalić od zapomnienia

Anonimowe Towarzystwo Przemysłu Metalurgicznego, Zakłady Przemysłowe „Komuna Paryska”, a wreszcie Metalurgia S.A. – w ciągu ponad stu lat istnienia fabryka z Radomska zmieniała nazwy i właścicieli. Historia zakładów to także opowieść o mieście i jego mieszkańcach. Wolontariusze postanowili ją uwiecznić: dotarli do byłych pracowników zebrali ich wspomnienia, odszukali dziesiątki archiwalnych zdjęć i pokazali na wystawie. Zobaczcie imponujący efekt ich pracy!

Pierwsze e-warsztaty dla UTW z VIII edycji projektu

W grudniu odbyły się pierwsze warsztaty online w ramach VIII edycji projektu „UTW dla społeczności”. Uczestnicy poznawali się, rozmawiali o wpływie epidemii na społeczności lokalne, o roli animatora społecznego i co on może zmienić w swoim najbliższym otoczeniu, oraz o tym jak budować grupę wolontariatu, jak prowadzić jej prace i dbać o jej członków.

W lutym 2021 roku odbędą się kolejne warsztaty.

Działania grup wolontariatu w ramach VIII edycji będą realizowane od połowy marca 2021r do końca sierpnia 2021 roku.

Co pomaga budować grupę?

W lutym odbyły się kolejne, trzydniowe warsztaty dla animatorów z 12 uniwersytetów trzeciego wieku z VIII edycji projektu.  Uczestnicy pracowali głównie nad celami, , które zostają wytyczone, aby  realizować lokalny projekt. Dyskutowaliśmy, dlaczego potrzebna jest diagnoza oraz partnerstwo przy realizacji pomysłów.

Warsztaty rozpoczęliśmy rozmową z realizatorami projektu  „Ocalić od zapomnienia” , uczestników poprzedniej edycji „UTW dla społeczności” z Radomska. Animatorzy tej inicjatywy oddzielili się doświadczeniami dotyczącymi działań w czasie pandemii. Opowiadali, jak sobie poradzili w nowych – niesprzyjających warunkach, jakie mieli „plany awaryjne”, na jakie trudności napotykali. Rozmowa ta pokazała, że pandemia nie przeszkodziła im w realizacji założonych celów.

Spotkanie odbyło się online, ale uczestnicy mieli okazję do integracji. Pracowali w podgrupach. Była też przestrzeń na przestawienie się i poznanie innych.

Na koniec warsztatów, każda z trójek inicjatywnych UTW miała możliwość krótkiego przedstawienia pomysłu, który zaczną realizować. 

Wyniki naboru do VIII edycji projektu „UTW dla społeczności”

Wyjątkowo w tym roku zdecydowaliśmy się na zwiększenie liczby UTW w projekcie i do udziału zapraszamy 13 uniwersytetów . Poniżej przedstawiamy listę UTW wybranych przez Komisję:

Lista przyjętych UTW – VIII edycja UTW dla społeczności

Gratulujemy i już nie możemy doczekać się naszej współpracy!

Uniwersyty, którym z braku miejsc nie udało się zakwalifikować do udziału w projekcie, zapraszamy do udziału w bezpłatnym kursie online “Archipelag Pokoleń” o współpracy międzypokoleniowej. Zapisy tylko do 6 grudnia: TUTAJ

Polecamy również zapoznanie się z publikacją o rozwijaniu wolontariatu w uniwersytetach trzeciego wieku: CZYTAJ PUBLIKACJĘ ONLINE

Pierwsze warsztaty online za nami!

Pandemia koronawirusa zastała uczestników tegorocznej edycji w momencie, kiedy pomysły na lokalne działania grup wolontariatu były już dopracowane (po warsztatach w lutym), a plany właśnie miały wchodzić w fazę realizacji.

W maju miała się odbyć wizyta studyjna grupy w instytucjach oferujących wolontariat osobom starszym. Zamiast tego, zaproponowaliśmy uczestnikom spotkanie online, warsztaty wzmacniające grupy w momencie zmian i wymianę inspiracji.

Pierwszego dnia rozmawialiśmy o etapach przechodzenia przez zmianę i o adaptacji. Na Zoomie spotkała się ponad czterdziestka uczestników z 10 miejscowości: Białej Podlaskiej, Radomska, Lądka, Parzęczewa, Paczkowa, Tarnobrzega, Piaseczna, Tuliszkowa, Pabianic i Świdnicy. Wszyscy jesteśmy na drodze zmiany, a nasze pierwsze zoomowe spotkanie to właśnie efekt adaptacji.

Wspólnie wymienialiśmy się obserwacjami z najbliższego otoczenia w czasie pandemii. Czego doświadczyliśmy? Co zaobserwowaliśmy? Co zmieni epidemia społecznie?

Drugi dzień warsztatów upłynął pod hasłem „Mimo i wobec pandemii – inspirujemy się!”. Grupy wolontariuszy barwnie przedstawiły na Zoomie działania, które podejmowały w ramach swoich UTW od marca do maja. „Inspirator” pokazał, że mimo ograniczenia kontaktów w czasie pandemii wolontariusze z uniwersytetów trzeciego wieku znaleźli ujście swojej energii i potrzeby aktywności. Nie brakowało przykładów potrzebnych i pomysłowych inicjatyw – od szycia maseczek i fartuchów ochronnych dla szpitali, akcji rozdawania maseczek wśród osób starszych, po podróże online i międzypokoleniowe gotowanie online. Wobec braku możliwości spotkań na żywo, zaangażowani słuchacze UTW sięgnęli po nowe dla nich narzędzia internetowe, takie jak Discord, pokoje na Facebooku, grupy na Whatsappie i inne komunikatory.

Wybrane inspiracje:

UTW w Świdnicy zorganizował cotygodniową kawę na Whatsappie, zbiórkę funduszy dla pogotowia ratunkowego i akcję wrzucania zdjęć z dzieciństwa na Facebooku.

UTW w Białej Podlaskiej zaangażował się w szycie maseczek i fartuchów, wysyłkę mailowego newslettera podnoszącego na duchu i animowanie grupy na Facebooku.

UTW w Paczkowie spotykał się z młodzieżą na platformie Discord w ramach wspólnego gotowania online i pomagał znaleźć odbiorców w akcjach dystrybucji maseczek.

UTW w Pabianicach szył maski z pozyskanych bezpłatnie materiałów z hasłem wybranym w konkursie wśród słuchaczy, rozdane ponad 7000 osób.

UTW w Radomsku zbierał fundusze dla szpitala powiatowego, zorganizował smsową akcję „Koronawirus – pomagam” i otrzymał zaproszenie do audycji lokalnego radia „Kultura ma głos”.

UTW w Parzęczewie rozdawał maski mieszkańcom kilku miejscowości, pracuje nad pomysłem czytania bajek terapeutycznych.

UTW w Piasecznie nagłośnił akcję adopcji urodzin dzieci mieszkających w domach dziecka, proponował słuchaczom wykłady i spotkania online, np. wokół podróży, zorganizował cotygodniowe spotkania przy kawie online i „koronaparty” w ogrodzie z gimnastyką.

Zaczyn więzi – czyli o tym, jak chleb połączył młodych i starszych w Sierakowie

Ale są tu też i inni: nauczycielka ze szkoły, uczennice technikum gastronomicznego. W pomieszczeniu panuje gwar i atmosfera ekscytacji, na stole pojawiają się ciasta, kawa, herbata i album pełen zdjęć. Wszyscy z zaciekawieniem nachylają się nad fotografiami, odnajdując na nich siebie, kiwają głowami z zadowoleniem na widok znajomych sytuacji, które wywołują wspomnienie i błysk w oczach.

Właśnie wspólnie skończyli wielomiesięczne przedsięwzięcie „Od ziarenka do bochenka”. Dziś świętują, wspominają, cieszą się i przygotowują do Święta Chleba, które będzie wielkim finałem tej przygody.

Sieraków to małe miasteczko w zachodniej Wielkopolsce, położone malowniczo nad Wartą, pomiędzy dwoma jeziorami: Lutomskim i Jaroszewskim, na skraju Puszczy Noteckiej. Mieszka tu około 7000 osób. Uniwersytet Trzeciego Wieku działa ponad dziesięć lat, skupia osoby powyżej pięćdziesiątego roku życia. Wśród nich – Ela, jedna z najstarszych uczestniczek, której historia stała się inspiracją dla projektu poświęconego chlebowi. W 1964 roku Ela wychodziła za mąż i wówczas otrzymała od rodziców, na drogę, na nowe życie, zapakowane w słoik kawałki pieczywa. Ten chleb miał być najcenniejszym posagiem – symbolizował bezpieczeństwo, przypominał o domu i zwiastował życie, w którym nie zabraknie pracy, jedzenia, a wszystkie potrzeby będą zaspokojone. Ela przechowuje chleb do dziś – z miłością wspomina rodziców, którzy dobrze znając doświadczenie głodu i biedy życzyli córce innego losu.

„Dziś młodzi ludzie często nie wiedzą, skąd się bierze chleb, ale i w ogóle, skąd biorą się rzeczy, które kupują w sklepach. Nie mają kontaktu z pracą fizyczną, przez to nie mają wobec niej szacunku, a i sami nie czują, że ich ręce mogą być przydatnymi narzędziami, że mogą być sprawczy i twórczy” – mówi Krystyna, jedna z głównych organizatorek i liderek przedsięwzięcia. „Chcieliśmy im pokazać, jak wygląda proces produkcji chleba, żeby docenili trud, który stoi za pracą rolników, piekarzy, sprzedawców, ludzi zajmujących się uprawą ziemi i pracą fizyczną. Żeby zrozumieli, że nic nie bierze się samo”. „Chcieliśmy zainteresować ich przyrodą i naturą, pokazać, że jest ona wielkim bogactwem, które powinniśmy umieć wykorzystywać” – dodają inni uczestnicy. „Chcieliśmy być przydatni i wejść w kontakt z młodzieżą” – tłumaczą jeszcze inni.

Zaplanowali kompleksowy i wielowątkowy projekt. Nawiązali kontakt ze szkołą, która wielokrotnie już była dla nich gościnnym miejscem i partnerem do działań. Jedna z nauczycielek, pani Małgosia, wychowawczyni szóstej klasy zaprosiła ich do pracy ze swoimi uczniami i uczennicami. Najpierw słuchacze UTW spotykali się z dziećmi w szkole, nawiązywali relacje, rozmawiali, by następnie zaprosić ich do wspólnego poznawania procesu produkcji chleba. Zaaranżowali wyprawy na pola, gdzie rolnicy opowiedzieli o żniwach, maszynach rolniczych, pozwolili uczestnikom i uczestniczkom uczestniczyć w pracy. Odwiedzili lokalne piekarnie, muzeum chleba, młyn. Poznawali piosenki i tradycje związane z piekarnictwem, a także techniki wyrobu ciasta. W przygodzie z pieczeniem ich przewodniczkami zostały uczennice technikum gastronomicznego, dla których była to pierwsza okazja, by podzielić się z młodszymi swoją wiedzą i umiejętnościami. Zresztą międzypokoleniowość okazała się głównym motorem napędowym projektu, jego ideą nośną.

„Właściwie udało się nam zbudować relacje, przełamać bariery wiekowe, doprowadzić do prawdziwej integracji międzypokoleniowej” – opowiada Halina, która wspólnie z Elą i Krystyną tworzyła tak zwaną trójkę inicjatywną przedsięwzięcia „Na początku byliśmy niepewni w tym kontakcie, ale już po pierwszych zajęciach integracyjnych, które zaproponowaliśmy dzieciom, stworzyła się między nami dobra atmosfera. Potem zdarzało się, że szłam ulicą i spotykałam te dzieci, które machały do mnie, podchodziły, rozmawiały. Staliśmy się sobie bliscy.”

„Może się wydawać, że młodzi ludzie niczym się dziś nie interesują, w nic nie potrafią zaangażować. Takie stereotypy czasem powtarzamy, gdy nie mamy kontaktu z dziećmi, gdy nie chcemy ich poznać. A my, w trakcie naszego projektu przekonaliśmy się, że jest zupełnie inaczej, że są wspaniali i wiele możemy się od siebie nauczyć” – dodaje Krystyna.

Oglądamy fotografie. Na jednej widać maszyny rolnicze i zalane słońcem pole pełne kłosów. Na innych – szkolne korytarze a na nich porozstawiane ławki – dzieci plotą wieńce dożynkowe, wspólnie z seniorami bawią się w pląs „Gdzieżeś ty bywał czarny baranie”, prezentują samodzielnie wypieczone chleby. Na kolejnym zdjęciu rozpromienione oczy wyglądają spod piekarskich czapek. Nie ma wątpliwości, że nikt się tu nie nudził.

„Nie musieliśmy ich prosić, by chowali telefony, czy nie przeszkadzali. Zaangażowanie było ogromne.” – opowiadają sierakowianie w trakcie spotkania podsumowującego. Gdy Krystyna prosi, by podzielili się wrażeniami i wspomnieniami, opowieściom nie ma końca.

Następnego dnia odbywa się wielki finał: Święto Chleba. Prezentacje, opowieści, śpiewy, pokazy, a na koniec wielka biesiada, w trakcie której wszyscy z zapałem kosztują chlebów i ciast wypieczonych przez uczestników i podarowanych przez partnerskie piekarnie.

„Udało się” – cieszą się słuchacze UTW. Pytani, co czują opowiadają o satysfakcji, wielkiej radości, poczuciu spełnienia, ale i uldze, że te wszystkie zmierzone cele, nie bez trudu i przeszkód, udało się zrealizować. Czy będą mieli czas, by odpocząć?

„Już myślimy, co dalej” – odpowiadają bez wahania. „Zresztą dzieci już pytają, czy jeszcze coś razem zrobimy”.

Projekt „Od ziarenka do bochenka” zrealizowała grupa wolontariatu przy Uniwersytecie Trzeciego Wieku w Sierakowie w ramach VI edycji projektu „UTW dla społeczności”

tekst i zdjęcia: Paweł Ogrodzki

Zobacz film z finału projektu “Od ziarenka do bochenka”

Wolontariat krok po kroku – przedstawiamy publikację online!

W ramach projektu „UTW dla społeczności” przeszkolono już 180 osób z 60 UTW z całej Polski. Mieliśmy wystarczająco dużo okazji, by przetestować różne rozwiązania krok po kroku. Nasza najnowsza publikacja „UTW dla społeczności. Jak zbudować grupę wolontariacką i działać społecznie” podsumowuje sześć edycji programu i pokazuje sprawdzony model działania. Zachęcamy do zapoznania się z tym wypracowanym modelem i realizacji własnych projektów wolontariackich. Służymy poradą i wsparciem – mówi Marta Białek-Graczyk, prezeska
Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę”.

CZYTAJ PUBLIKACJĘ ONLINE:

UTW dla społeczności. Jak zbudować grupę wolontariacką i działać społecznie

Zielonka, jakiej już nie ma

W pomieszczeniu Ośrodka Kultury i Sportu w Zielonce poruszenie i gwar. Grupa kilkunastu osób dyskutuje, gestykuluje i wymienia uwagi dotyczące topografii miasta. „Trasa idzie wzdłuż torów, w stronę przejazdu kolejowego i muzeum”, wyjaśnia spokojnym głosem Krystyna. Kiedy mówi, jest skupiona na rozmówcy, lekko pochylona naprzód, patrzy w oczy, upewniając się, że druga osoba rozumie. „Czy już rozłożyłyście te puzzle? Dostaniecie listy grup, żebyście wiedziały, które znaczki są dla kogo, kiedy ostatnia grupa tam się znajdzie. Żebyście widziały wszystko o dzieciach… Fajnie, dobrej zabawy, pa!”.

Ostatnie dyspozycje wydane i Krystyna udaje się przed drzwi budynku, gdzie sadowią się już przy stolikach dziewczyny odpowiedzialne za rejestrację uczestników. „Przyjdzie kilkadziesiąt dzieci z okolicznych świetlic ze swoimi opiekunkami. Podzielimy ich na małe grupki i każda ze swoim przewodnikiem wyruszy w drogę po Zielonce. Tutaj przyda się zaangażowanie większej liczby słuchaczy UTW, którzy będą się opiekowali grupkami.”

Krystyna, Jadwiga i Anna razem z Agnieszką, koordynatorką Uniwersytetu, są pomysłodawczyniami i głównymi organizatorkami akcji. Słuchaczki UTW od ponad 10 lat. Jadwiga — człowiek wielu zawodów (m.in. krawcowa), których w dużej mierze uczyła się sama. Krystyna — emerytowana urzędniczka samorządowa, od 1994 działająca również w Towarzystwie Przyjaciół Zielonki, gdzie zajmowała się zbieraniem historycznych zdjęć miasta. Anna — emerytowana geolog, która również jako wolontariuszka wspiera osoby niepełnosprawne. Uczestniczenie w UTW jest dla nich odskocznią od rodziny i codzienności, otwiera na kontakty z innymi ludźmi, umożliwia poszerzanie horyzontów, „na co nie było wcześniej tyle czasu”.

„Uniwersytet Trzeciego Wieku to jest szkoła, w której uczą się wasi babcie i dziadkowe!” zaczyna Krystyna przywitanie sporej grupy dzieci i młodzieży. Po krótkim wprowadzeniu i wyjaśnieniu zasad, w czym pomaga Agnieszka, koordynatorka Uniwersytetu, dzieci ustawiają się w kolejce, aby dostać ręcznie wykonane estetyczne przypinki w różnych kształtach o pastelowych odcieniach. Henryka z dwiema koleżankami i mężem jednej z nich przez kilka dni wycinała i kleiła znaczki oraz reperowała zieloną kukłę smoka, legendarnego symbolu miasta. Łagodny zielony stwór ma się Zielonką od wieków opiekować. „5 metrów ma ten smok”, a najmłodsza grupa graczy będzie szukać jego jaj.

„Pomysł, który został wysłany do „Ę” był podobny, ale troszkę inny, też związany z historią Zielonki. Został zmodyfikowany w trakcie przygotowań. Okazało się, że tamten był zbyt mało atrakcyjny dla dzieci”. „Długo, długo żeśmy nad nim pracowały razem z Jadzią i Anią”. Teraz zabawa polega na tym, że dzieci szukają pocztówek przedstawiających te miejsca w Zielonce, które się bardzo zmieniły. Ważne było też przygotowanie odpowiedniej trasy, bezpiecznej dla dzieci. „Ile myśmy się nagłówkowały!” wyznaje Jadwiga, która mówiła mi też, że to pierwsze działanie dla społeczności na Uniwersytecie. „Chcemy cos młodemu pokoleniu przekazać!”

Pierwsza pocztówka powstaje z puzzli, rozrzuconych po całym parku Dębinki. Dzieciaki przez kilkanaście minut biegają między drzewami w poszukiwaniu kolejnych fragmentów, aby odczytać zaszyfrowaną wskazówkę. „Ale duży teren, muszą się nabiegać! Ale przecież o to chodzi!” chichocze podekscytowana Wanda pilnująca, ile grup już przeszło przez park i odnalazło swoje puzzle.

Potem po kolei, grupami, idziemy na ulicę Słowackiego. „Ja sprowadziłam się tutaj w połowie lat 80. i dopiero teraz (organizując grę) dowiedziałam się, że tu kiedyś było jeziorko, wyspa, ścieżka zdrowia z ławeczkami i wypożyczalnia rowerów. Na wyspie grała orkiestra i organizowano potańcówki” – opowiada Jadwiga, jedna z organizatorek przedsięwzięcia. „Teraz ja wam pożyczę smartfona” mówi do dziewczynek w swojej grupie. Fotografują kod QR, aby odczytać kolejną wskazówkę wraz z kawałkiem historii tego miejsca. „Tutaj dawniej były wydmy”.

Kolejnym punktem na trasie jest Muzeum Zielonki, gdzie dzieci rozwiązują krzyżówkę, uzyskując informacje od seniorów oprowadzających po ekspozycji. Gwar i ekscytacja, szuranie butów po posadzce niewielkiego parterowego budynku. „Moich chłopców nie oddaję!” zdecydowanym głosem Anna zapewnia świetliczanki i z uśmiechem pomaga swoim podopiecznym oddzielić naklejki zdobyte właśnie w nagrodę za rozwiązanie krzyżówki z pocztówkami starej Zielonki.

Po spacerze gęstą siatką ulic przecinających się pod kątem prostym, grupy dochodzą do pięknego starego, drewnianego domu Janikowskiego. Stąd pod koniec XIX wieku wyruszał w podróż po Afryce podróżnik Leopold Janikowski. Przywiózł liczne eksponaty, które stały się bazą dla kolekcji Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Na dużym zalesionym terenie wokół domu dzieci szukają poukrywanych kart z afrykańskimi maskami. Po otrzymaniu kolejnych pocztówek starej Zielonki, udają się w stronę ostatniego punktu.

„Pizzy starczy dla wszystkich” wykrzykuje Jadwiga do zgłodniałych uczestników gry kłębiących się w sali ze stolikami. „Pizzeria Cubana będzie miała dziś dzięki nam niezły utarg” — uśmiecha się Anna do koleżanki, odpoczywając po prowadzeniu swojej grupki.

Po zdjęciu grupowym wszyscy uczestnicy gry otrzymują ładny i praktyczny prezent — małą, ładowaną na USB lampkę do książki czy laptopa.

Po tym, jak dzieci rozeszły się do domów, siadamy z organizatorkami i rozmawiamy. „W toku przygotowań mało osób się włączało, ale wiele deklarowało: jak będę potrzebna, to przyjdę. Pomysł skonsultowaliśmy z Dorotą, która do nas przyjechała i nieco go wtedy zmieniliśmy”. „Na licznych spotkaniach ustalaliśmy każdy etap gry. Potem jedna osoba musiała usiąść, żeby to literacko obrobić — ja się tym zajęłam” — powiedziała Agnieszka, koordynatorka Uniwersytetu.

Uniwersytet działa już 15 lat, ale tego typu akcja została zorganizowana po raz pierwszy. „Zobaczymy, co będziemy teraz dalej robić!”. Elementy gry zostały zalaminowane, przygotowane tak, aby można było ją powtórzyć.

Autor zdjęć i tekstu: Paweł Ogrodzki